TRABZON

Hata
  • XML Parsing Error at 2:11. Error 4: not well-formed (invalid token)

TRABZON Tarihçesi

BIZ KIMIZ  (QUI SOMMES NOUS)

Tarihcilerin yazdiklari ve soylediklerinden biliyoruzki insanoglu en az milyon yastadir.Yillar ilerledikce insanin ortalama omru uzamaktadir.Gunumuzde insan ortalama 70 yil yasamaktadir.Milyon yillarin icinde 70 yil.Yani yuzbinlerce bitkinin yasadigi bir ormanda bir agacin tek yapragi mi desek?Belki o kadar bile yok.
Insanlik tarihi cok eskilere dayanir.Ama biz tarihciler sayesinde ancak yaklasik 5-10 bin yilimizdan haberliyiz.
TARIH(L'histoire) nedir?
"Tarih,gecmis zamanlarda yasayan insanlarin turlu durumlarini ve eylemlerini anlatan bir bilim(science) dalidir".
"Tarih dunu anlatir.Bugunu aciklar.Yarina isik tutar".

Binlerce yil once ,cok eski zamanlarda Asya(L'asie)nin guneyini,ortadoguyu ve Afrikanin genis bolumunu icine alan topraklarda ilk insanin izlerine rastalanmis.Gel zaman git zaman insanoglu taslara degisik bicimler verip aletler yaparmis.Beslenmek(NOURRIR)icin ava gittiginde bu aletleri ve odun sopalari kullanirmis.Daha sonralari beyni gelistikce OK(fléche) veYAY(arc) i bulmus;balta ve keser yapmayi gerceklestirmis.Derken TARIM(agriculture)a baslamis.Butun bu gelismeler yuzyillari aliyor.Hayvanciliga da baslayinca yerlesik yasama gecmis.
Binlerce yil gecer aradan ve insanoglu ilk madeni(mine)uretir;BAKIR (cuivre).Ne zaman?M.O.(A.J.) 4000 yillarinda.Daha sonra Bakirla kalay(étain)la karistirilip TUNC((BRONZE) elde edilir.Isa'dan once(A.J.)XII.yuzyila dogruDEMIR(fer)ortaya cikar ve TAS ((pierre)devri sona ermistir.Ama sevgili arkadaslar,gencler bu gelismeler her yerde ayni anda olmaz elbette.Bugun bile daha o caglari yasayan topluluklar vardir.Gercek olan sudur ki:Tas devrinden gecip Madenler Cagina ilk gecen Nil boylari,Dicle-Firat boylari olmustur.Yazili tarihe de ilk kez gecen oralardaki halklar olmustur.Cunku YAZI (écriture)yi ilk  bulanlar onlar oldular.Yunanlilarin daha sonra MEZOPOTAMYA adini verdikleri Dicle-Firat irmaklari arasinda yasayan SUMERLER yaziyi bulurlar.Tarih:M.O.3500.Uygarligin dogdugu yer.Yazinin bulundugu yer.Tarihciler insanlik tarihini iki ana bolume ayirirlar:1-Tarih oncesi 2-Tarih sonrasi.Aslinda bu yazidan oncesi ve yazidan sonrasi demektir.Yoksa insan tarihin her zaman konusu olmustur.
Tarih (L'HISTOIRE)dusuncesi izlerine ilk defa ARISTOTELES'te rastliyoruz.Tarihteki olaylari bir araya getirme dusuncesi.M.O.(A.J.)384 yilinda Egedenizindeki Stagira adasinda(ile)dogan Aristoteles,"Poetika"adli eseriyle politikanin temellerini atmistir.
Avrupa'da XVIII(18).yuzyilda(siécle)ki ekonomik,sosyal ve teknik gelismeler tarih anlayisini da degistirmistir.Tarih artik bitmis bir olaylar yigini degildir.Tarih bir surecler butunudur artik.Ozel mulkiyetin onem kazandigi 18.y.y.ikinci yarisindan sonraki asamada,Rousseau(Russo) ve Kant gibi dusunurlerin de etkisiyle bu tarih anlayisi gelisir.Hegel'de doruk noktasina ulasir.Artik tarih bir surecler zinciridir.GECMIS(Passé),SIMDIKI(Présent) ve GELECEK(Futur) zamanlar arasinda bir birliktelik zorunlulugu dogar.
Tarih'cinin gorevi,gecmisi incelerken bir takim kaynaklara basvurmak ve alabildigi bilgileri kendi yorumunu da katarak gercekci bir bicimde insana sunmaktir.Her kusak,her cag gecmisin mirasina kendi katkisini ekleyerek gelecege birakir.Yoksa insanlik magara donemlerinden bugunlere gelebilir miydi?Tarihci iste bu mirasi saptar.Gercek tarihci kimdir?Bu mirasi en saglikli bicimde saptayan kisidir.Gecmis,simdiki ve gelecek zamanlar arasinda birlik kurmak ve degerlendirmek zorunlulugu vardir.Cunku zaman birbirinden kopuk anlardan olusmaz.Biribiriyle baglantili akip gider.Cagimizin tarih anlayisi budur.
Biz kimiz o zaman?Her insanin bir gecmisi vardir.Gelecegi aydinlik gormek,gecmisi iyi bilip degerlendirmekten gecer.Gecmisi iyi kavrayalim diye tarihciler insanlik tarihini bolumlere ayirmislar:Ilkcag,Ortacag,XVI.y.y.,XVII.y.y.,XVIII.y.y.XIX.y.y. ve son olarak XXy.y. diye.Biz de bizim tarihimizi;yani TRABZON'UN TARIHINI bolumlere ayirarak kavramaya calisalim.

TRABZONUN TARIHI
Tarihcilerin buyuk kesiminin dusuncesine gore Trabzon M.O.(A.J.)2000 yillarinda kurulmustur.Trabzon'dan soz eden ilk yazili kaynak ANABASIS kabul edilir.Bu eser,buyuk bilgin SOKRATES'in ogrencisi Ksenophon'a aittir.Eserinde Trabzon "Trapezus" diye gecer.
Trabzon'un tarihini 7 ana bolume ayirip kisaca anlatmak istedik.
1.DEVIR:M.O. 2000 ile M.O. 750 yillari arasindaki karanlik donem.Bilinmeyen donem.Eger bu donemle ilgili saglam bilgileri  olan olursa sitemizden bize ulasabilirler.

2.DEVIR:M.O. 750 ile M.S. 50 yillari arasi :Serbest sehir donemi,diyebiliriz.
Iyonyalilar(miletos'lular)Sinop ve dolaylarina egemen olmuslardi.Bugun Bati Karadeniz dedigimi bolgeyi somurgelestirmislerdi(coloniser).Dogu karadeniz'e acilip Trabzon'u almalariyla buyuk gelisme gosterirler.Cunku Trabzon bir ticaret merkezidir.Asya'nin gobegine ulasmanin yolu Trabzon'dan gecmektedir.Onun icin Trabzon her zaman herkesin egemen olmak istedigi bir yoredir.
Zaman gelir Persler(Iranlilar),Lazlar,onlarin akrabalari Megreller'in aralarinda savaslara sahne olur Trabzon ve yoresi.Persler M.O. 6.y.y.da Trabzon'u ele gecirirler.Makedonya krali(roi)Buyuk Iskender M.O. 334 yilinda Anadolu'da Pers egemenligine son verir.
Burada bir konu uzerinde durmakta yarar goruyorum.Persler(Iranlilar)batiya yayilmak isterler.Pers imparatorlugu Hintten egedenizine,Kafkasya'dan Misir'a kadar uzanan genis topraklara egemendi.Tarihte her zaman bilinen oki;doymak bilmez imparatorluklar  daha buyumek isterler.Pers'ler de batiya yayilip guclerini arttirmak amacindadirlar.M.O. 5.y.y. da Iran'lilarla Yunan'lilar arasinda acimasiz savaslar olur.Bu savaslara tarihte "MED SAVASLARI"adi verilir.Persler Yunanistan'a dogru ilerlerler;Iyonya kentleri ayaklanirlar.Adalar(Les iles)Yunanistan'dan yardim isterler.Boyle baslar MED savaslari.Yunanlilar parca parcadir o anda."Isparta"lilar(Simdiki Turkiye sinirlari icindedir),"Atina"lilar ve "Iyonya"lilar.Persler Bizans'i aldilar.Iyonya'yi aldilar.Yunanistan'a saldiriya gecerler.Bakin dikkatinizi cekiyorum,doymuyor insanoglu.Ama ne olur.Parcali olan Yunanlilar birlesip saldiriya gecerler.Persleri yenerler.481 yilinda Atina,Isparta ve oteki siteler biraraya gelip HELLEN BIRLIGI'ni kurarlar.Uzun suren savaslardan sonra Persler Akdeniz'in dogusundan sokulup atilirlar.Bu savaslarin Trabzon'la ilgisi nedir?
Med savaslarini kazanan Yunanlilar,Asya'nin zengin bolgelerine ve Karadeniz'e acilmis olurlar.Yunan tacirleri karadeniz'e egemen olurlar artik.Yunanistan'in ekonomik,siyasal ve kulturel gelisimi 5.y.y.in sonlarina dogru doruk noktasina ulasir.Zaman zaman Trabzon ile Abhazya arasindaki Karadeniz sahilini Lazlar ve onlarin akrabalari Megreller ellerinde tutmuslardir.Ancak M.O. 280 yilinda PONTUS devletinin kurulusu gerceklesmistir.Olaylarin ve tarihin yorumunu saglikli yapabilmek icin ani iyi degerlendirmek gerekir.Bir bolgede savaslar oluyor,baska bir yer sakin.Kimi yerde tarihten soz eden yok;baska bir cografya dusunurler uretiyor.Ornek:6.y.y. sonlariyla 5.y.y.in baslarinda bir dahi yasiyor Efes'te;HerakleitosVar olan hersey hareket ve olusum icindedir"diyor.Zengin bir Atina'li olan PLATON (M.O. 427-377)tam bir dusunce sistemi yaratiyor.Yunan fetihlerinin tam karsisindadir.Atina demokrasisine degil,Isparta'ya yakinlik duyuiyor.Daha sonralari Aristoteles ortaya cikiyor(M.O.384-322)Derin bilgisi ile turlu alanlarda birikmis verilerin bilancosunu yapar ve bir cok bilim dali kurar."Fizik" bilimini bulan odur.Bitkiler bilimi anlamina gelen "BOTANIK"iilk yazan da odur.Tarihin babasi sayilan Herodotos(M.O.484-425)Halikarnas'ta dogmustu ama ikinci yurdu saydigi Atina'ya yerlesir ve sistemin atesli savunucusu olur.Persleri Anadoluda'n silen Iskender Yunan egitimi ile yetismis birisidir.Ogretmeni Aristoteles'tir.Butun bunlar her yonlu gelismisligin akisinda oluyor.Yani Pontus devletini Trabzonda kurabilmek bir gucluluk ve her alanda gelismisligin gostergesidir.
Batida neler oluyor?Biraz da ona bakalim.Roma'da buyuk bir Yunan kulturu etkisi var 6.y.y.da.Italya'da 4.y.y.dan sonra kopuk olan klanlar birlesmege baslarlar.Roma zamanla en guclu ve orgutlu klan durumuna gelir.Tum siteleri federal bir sistemde toplayan ROMA kolonilerdeki topraklari,topraksiz Roma koylulerine dagitir.Bolgenin en guclu devleti Kartaca yillarca sonra yenilir.Kartaca'nin topraklari,Roma'nin bir eyaleti haline getirilir.Ispanya'daki korkunc direnisin mucadelesi 200 yil surer.Ama artik Roma'lilar evrensel egemenlige dogru yuruyorlar.Fetihler,ganimetler derken Lucullus'un seferi sonunda,Karadeniz bolgesi Roma'nin yorungesine giriyordu ilk kez.

3.DEVIR:M.S.50-395 yillari arasi ROMA DEVRI:Roma'yi Neron yonetiyor.(Neron tarihte acimasizligiyla taninir.Sonunda yapayalniz kalan Neron idam edilmeye goturulecegi anda kendini oldurur).M.S.37 yilida dogan Neron,54-68 yillari arasinda Romayi yonetmistir.Trabzon Neron doneminde Pontuslar'in elinden alinmistir.Romalilar Trabzon'u ticari merkez yaparlar.
Karadeniz bolgesindeki kentler agir vergilere baglanir.Siddet heryere yayilmistir.
Trabzon ve cevresinde Persler Mazdeizm dinini yaymaga calisirlar.Romalilar Grekce yazi kullanirlar.Sehirde askeri binalar insa ederler,limanlar ve su kemerleri yaparlar.Roma Imparatorlugu,Isadan sonra 1. ve 2. y.y. larda daha genisler ve guclenir.Kole emegi uzerine kurulu duzende korkunc baskilar ve surgunler yasanir.Iste Hristiyanlik,boyle bir ortamda dogacaktir.
3.y.y.n firtinali yillarinda ekonomik bunalim ve yagmalamalar nedeniyle kentlerde sikintilar artar.Roma Imparatorlugunun can cekisme yillarindayiz artik."Buyuk Kavimler gocu"denen olayla birlikte barbarlarin akini olur.Karadeniz'in tum kuzey havzasini ele gecirirler.Trakya'da ve Makedonya'da toprak kaybederler.Ve olum dosegindeki Teodosius imparatorlugu ogullari arasinda paylastirmayi uygun bulur.Boylece imparatorluk 'dogu' ve 'bati' diye ikiye ayrilmis olur.Dogu imparatorlugu daha sonra BIZANS Imparatorlugu adini alacakti.

4.DEVIR:M.S.395-1204 Bizans donemi:Akdeniz dunyasinda Grek-Latin uygarliginin yikilis yillari ,Asyadaki imparatorluklarin muhtesem yillaridir.4.y.y. bir yeni donemdir.Asya'da Iran,Hint ve Cin uygarliklari vardir.Iste 395'te ikiye ayrilan Roma imparatorlugunun Dogu Roma(Bizans)sinirlari icinde kalan Trabzon'u ilgilendiren bir durum bu.Iran'da Sasani'lerin yonettigi imparatorluk Bizans'in en buyuk rakibidir.Bu Imparatorluk(Iran Sasani)bir ucu Hint'te;obur kolu Mezopotamya'nin bir bolumundedir.
551 yili ilkbaharinda Iran-Bizans carpismalari patlak verir.Bu cekismeler 7.y.y.a kadar devam eder.Savaslar durmaz.Daha sonraki yillarda Arap'lar Dogu Gurcistan'a baskinlar yaparlar.Anadolu ve Dogu karadeniz baskinlari 8.y.y.da Araplarca gerceklestirilir.Ama Trabzon ve cevresi Bizans kulturu etkisindedir. Uygarlikta gerileyenBati Avrupa bir yanda;gocebelerin vurdugu darbelerden siyrilamamis Asya obur yandadir.Islamin dogusu ve gelismesi bir mucize gibi gelir.Yeni bir halk,yeni bir din ve birkac yilda ortadan kaldirilan sasani imparatorlugu.Bizans'in Asya ve afrika eyaletlerinin fethini gerceklestirirler.Islamlik,bir yarimada ve bir col (désert) olan arabistan'da dogmustur.Bolgedeki olaylari ve gelismeleri kisaca irdelemezsek "Dogu Karadeniz ve Trabzon tarihi"ni anlamamiz olanaksizdir.Bizans,Islam dunyasinin yaninda kotu durumdadir artik.Zamanla bizans,Egedenizi ve Adriyatik'e takili kalmistir.oralarda korsanlarla didisip durmaktadir.
10.y.y. Musluman dunyasinin durumu ,siyasal anarsi,dinsel bolunmeler ve emonomik cokustur.Ama yeni gelenler silah gucuyle dinsel propagandayi birlestirecek olanlar olurlar.Bati Hristiyanliginin yayilisinin onunu kesecek olan da budur.Batida Berberiler,doguda Turkler dir bunlar.
Islamin batisi basta Ispanya'dir.Boy atan uygarlik:Endulus Uygarligi.
Doguya baktigimizda,yakindogu Islam devletlerinin ordularini,uzun zamandan beri Turk kolelerden olustugunu goruyoruz.Turklerin cogu,10.y.y. da Volga'dan Altay'lara kadar Islam dinini kabul ettiler.Abbasi halifesi Muslumanlar arasi sorunlari cozemeyince Tugrul beyi cagirir.Daha sonrasinda anlasiliyorki Bizans imparatorlugu da karmasik durumdadir.1071'de Alp-Arslan imparator Romanos Diogenes'iesir alir ve Asya onlerine acilir.
Burada cok onemli bir durum var.Turkler anadoluya geliyor.Turk halki,Bizans Asya'sina yerlesiyor.Bizans geriliyor.Ermenilerle Yakubi Suriyeliler,bu yeni halkla gayet uyumlular.Islam'a da yeni bir yer kazandiriliyor.Ama zaman sonra Selcuklu devleti birligi koruyamaz hale gelir.Meliksah'in olumunden sonra(1092)kavgalar baslar.Araplarla Turkler,Kurtlerle turkmenler arasindaki surtusmeler keskinlesir.Suriye ve Yukari Mezopotamya zaten 12.y.y. boyunca haclilara karsi savaslarla doludur.Mali kaynaklari gittikce azalan Imparatorlukta,Italyan kolonilerinin Konstantinopolis'teki etkileri artar.Latinler Bizansin politikasina karisirlar.Bizans ordusu artik batinin parali askerlerinden olusmaktadir.Kiz alip vermeklerle de saraya Latin adetler girer.Bizans gucler dengesinin degistigi noktadadir.Ve 1204 yili basinda Venediklilerle ( akdeniz'in en buyuk deniz gucu) Kuzey Fransa sovalyeleri Konstantinopolisi alirlar.Yagmalarlar ve Bizans'in yikintilari uzerinde "Latin Imparatorlugu"nu kurarlar.

5.Devir:M.S. 1204-1461 Komnenos Kralligi:Latin imparatorlugu kuruldu ama,Latinler butun Rum ulkesine boyun egdiremediler.Bu seruvenciler ayrica Bati sovalyeciligi ile Rum kitleleri arasinda bir ucurum acarlar.Imparator Aleksios Komnenos (Istanbul 1182-Trabzon 1222) Latinlerin Istanbul'u almasindan yararlanip Trabzon ve cevresindeki kiyi kentlerini ele gecirir.Cenevizliler ve Venedikliler Trabzon Imparatoru ile ticaret anlasmasi yapip,tum ticari haklari alirlar.
Trabzon Iran ve Irak'tan gelenlerin ugrak yeridir.Dunya'da sayili ticaret noktalarindan biridir.Bagdat ve Kahire'nin kumaslari,Hindistan mucevheri,Alman porseleni Trabzon carsisini doldurur.Herkesin gozu Trabzon'dadir.Trabzon o cagin ekonomisinin olmazsa olmazidir
"Trabzon Imparatorlugu"olarak da adlandirilan Komnenos hanedani kentte onemli imar faaliyetleri gerceklestirmistir.AYASOFYA KILISESI(Bugun MUZE'dir) gibi bircok dinsel yapilar insa etmislerdir.Para basmislardir.Komnenos kralligini Selcuklu ve daha sonra Akkoyunlu devletlerine vergiler vererek surdurebilmistir.
Bu donemde bircok Turk akinina ugrar Trabzon.Mesela 2.Muratkaradan ve denizden Trabzon'u kusatir.Cikan firtinanin ardindan esir ve ganimetlerle geri doner.
6.Devir:Osmanli donemi(1461-1923)  Fatih Sultan Mehmet 1453'te Istanbul'u alir.Bizans Imparatorlugu yikilmistir artik.Ama dogu sinirlarinin guvence altina alinmasi gerekir.O halde Trabzon'un alinmasi sarttir.Donanma ve kara ordusunun hazirlanmasi gereklidir.
Mahmut Pasa komutasindaki 150 parcadan olusan donanma Karadeniz'e acilir.Kara ordusu ordusu da Edirne'den hareket eder.40 gun surensiddetli catismalardan sonra Trabzon alinir.Bizans'in sonu gelir artik.David ve sekiz oglu idam edilir.
1487 yilinda Yavuz Sultan Selim IL'e vali olarak atanir."Meryem Ana Kilisesi"artik "ORTAHISAR CAMISI" olmustur.Islamlastirma ve Turklestirme faaliyetlerine hiz verilir.Gurculerle yapilan mucadeleler de basariyla sonuclaniyor.Hocalar getirtilip Turkce medreseler aciliyor.
Yavuz Sultan Selim Trabzon'da sehzade iken bir oglu oluyor.Adi Suleyman.Yani Kanuni Sultan Suleyman.15 yasina kadar Trabzon'da yasayan KANUNI SULTAN SULEYMAN;padisah olduktan sonra Batum ile Trabzon'u birlestirip eyalet merkezi yapiyor.
1723'te Osmanli'lar Tiflis'i aliyor.1768 yilinda Osmanli-Rus savasi patlak veriyor.Rusya Karadeniz sahillerinin bir kismini ve Gurcistan'i aliyor.Avrupa ulkelerinin guc dengeleri bozuluyor.Yillar sonra Ingiltere ve Fransa Osmanli'lari destekleyip Rus'lara karsi saldiriya gecerler(1855).Yenilirler.
1877 yilindaki Osmanli-Rus savasindan sonra Kars,Ardahan ve Batum Ruslar'a kalir.Tarihinin her doneminde onemli konumunu koruyan bu bolge bircok kulturun bulustugu yerdir.Osmanli'nin yayginlastirmaya calistigi Turk ve Islam kulturu,diger yanda Gurculer,Lazlar ve Rumlar.Bazi arastirmacilarin iddiasina gore mesela "Osmanli deniz askerlerinin dortte ucunu Lazlar olusturur"."1925 yilina kadar kuzeyde Karadeniz,doguda Coruh nehri,batida Ordu'ya kadar bu bolgenin adi LAZISTAN diye gecer".
1916 yilinda Ruslar Trabzon'u alirlar.Ickesimlerde ozellikle siddetli catismalar olur.1917 Bolsevik devriminde carlik yikilir.Rus ordusu geri cektirilir.1919 da baslayan kurtulus savasinda Trabzon buyuk basarilar gosterir.29 ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edilir ve TRABZON il olarak yerini alir.Yunanistan ile nufus degisimi yapilir.Rumlar yunanistan'a gonderilir.
7.Devir:Cumhuriyet donemi(1923......):Cumhuriyet ilan ediliyor.Yeni bir donem basliyor artik.Ataturk ile Venizelos arasindaki MUBADELE(degisme-echange) yapilir(1924 ve sonrasinda).Trabzon her donemde oldugu gibi tarihteki yerini alir.Egitimden politikaya;spor alanlarindan ekonomiye kadar her alanda one cikmaya devam eder.Cumhuriyetin kurucusu M.Kemal Ataturk Trabzon'a uc kez gelir(1924-1930-1937).
Her donemde oldugu gibi Cumhuriyet doneminde de Trabzon ulkenin en onemli merkezlerinden biridir.4685km2 lik bu ilde toplam 1 milyon'a yakin insan yasamaktadir.

You are here